ONDERGEBRUIK / ZWAKKE STEM

Ondergebruik of een zwakke stem heeft weerslag op de stembandspieren. Dit veroorzaakt slappe gebogen stembanden.

WAT IS EEN ZWAKKE STEM?

Heeft u een ruwe stemkwaliteit “(valse stembandspraak)” of bent u snel vermoeid wanneer u spreekt in een rumoerige omgeving?  Hoort u soms van anderen dat u fluistert wanneer u spreekt? Ontsnapt er vaak lucht of gaat u sneller ademen wanneer u spreekt? Heeft u een ruwe stemkwaliteit of heeft u soms een licht gevoel in het hoofd nadat u in een lawaaierige omgeving hebt gesproken? Vervaagt u stem of wordt u hees na langdurig spreken? 

 

Zoja, raden we u aan een arts te raadplegen. Bovengenoemde kenmerken zijn symptomen van een zwakke stem en kan verscheidene oorzaken hebben.

WAT ZIJN DE OORZAKEN?

  • Veroudering - Bij het ouder worden gaan de stembanden kracht, elasticiteit en massa verliezen en wordt de stem zwakker.

  • Onvoldoende spraakgebruik of onvoldoende vocale kracht kunnen een rol spelen. Een persoon kan bijvoorbeeld een ongewoon zwijgzame persoonlijkheid hebben of bijvoorbeeld iemand die alleen woont en / of werkt. Deze personen worden ook wel “underdoers” genoemd. Op een zelfbeoordelingsschaal van spraakactiviteit scoren ze onder de 4. 

  • Stembandverlamming - Dit kan optreden na een schildklier-, halsvaten- of borstkasoperatie maar kan ook spontaan gebeuren, na verkoudheid of door onbekende oorzaken.

  • Verwondingen en littekens -  Deze kunnen optreden na langdurige beademing. Ook een operatie aan de stembanden kan littekens achterlaten die de stembanden stijf maken.

  • Aangeboren - Tenslotte kan een zwakke stem aangeboren zijn. Zoals alles in het menselijk lichaam uniek is, zijn ook de stembanden uniek per individu.

 

WAT ZIJN DE RISICOFACTOREN?

 

Senioren, personen die net een schildklier-, halsvaten- of borstkas chirurgie of langdurige beademing ondergingen, of personen die familie hebben met zwakke stem lopen zelf een hoger risico om een zwakke stem te hebben.

HOE VERLOOPT EEN ONDERZOEK?

 

Het stemorgaan en zijn functie worden onderzocht door een Neus Keel Oorarts en een stemtherapeut (logopedist). Het stemapparaat heeft 3 functies: ademen, de luchtweg beschermen tijdens het slikken en stemgeving. Elke mens is afhankelijk van deze 3 functies elk moment van de dag.

 

Naast een grondige bevraging en een klinisch onderzoek van de hals gebeurt er een inspectie van de stembanden (laryngoscopie) in rust en tijdens stemgeving. Dit wordt aangevuld door een stroboscopie, onderzoek waarbij d.m.v. korte lichtflitsen het trillingspatroon van de stembanden vertraagd en dus meer gedetailleerd wordt weergegeven.

 

Vervolgens wordt geluisterd naar de stemgeving en de stemcapaciteit. Men kan dikwijks de aard van het stemprobleem reeds horen tijdens het spreken. Toonglijden, zachter of luider stemgeven, zachtjes zingen in de kopstem en dergelijke kunnen hierbij helpen om de juiste oorzaak van de zwakke of pijnlijke stem te achterhalen.

 

Daarnaast gebeurt meestal een stemonderzoek met inbegrip van aerodynamische parameters (de maximale fonatietijd), acoustisch perceptuele parameters (bv. habituele spreektoonhoogte, stemkwaliteit in functie van de verandering intensiteit en toonhoogte) en het stembereik (intensiteit en frequentie dynamiek).

 

Indien de oorzaak of volledige diagnose nog niet duidelijk is kunnen aanvullende onderzoeken aangewezen zijn.  Een percutane electromyografie (E.M.G.) kan bijkomende informatie over spieractiviteit en bezenuwing van larynxspiertjes  geven. In het geval van een stembandverlamming geeft dit eveneens prognostische informatie.  Radiologische onderzoeken (bv RX van de longen of CT hals ) kunnen een lokale oorzaak van een stembandverlamming aantonen. 

Hypofunctie Presbyfonia (zwakke stem door veroudering)

Linker stembandverlamming - preoperatief

Posterieure glottisinsufficiëntie
 
 
 
 
 

BEHANDELING

Het spreekt voor zich dat een correcte diagnose primordiaal is voor een succesvolle behandeling. De behandelingen kunnen erg uiteenlopend zijn. Wanneer een zwakke stem of ondergebruik aan de oorsprong liggen zal er vaak een logopedische behandeling worden voorgesteld. Dit omvat een voice-building program, al dan niet onder supervisie van een logopedist(e), waar de kracht en de flexibiliteit van de stem wordt getraind. Oefen 3x per dag gedurende eerst 5, nadien 10 minuten. Spreek met een dragende robuste stem alsof je spreekt voor een zaal met 100 personen. Niet roepen. Oefen je volledig stembereik zowel naar hoge als lage tonen toe. Robuste ‘oe’ geluiden zijn nuttig evenals stemgeven bij inademen vooral bij littekens op de stembanden. Na het gedisciplineerd volgen van deze stemtherapie voor minstens drie weken kan men evolueren indien uw stemkwaliteit verbetert. U wordt dan ook aangewezen op controle te komen bij uw arts om uw vordering te evalueren. Indien u een verbetering opmerkt, wordt er aangeraden de therapie door te zetten tot er geen verdere verbetering is.  

 

De resultaten van het voice-building programma zijn zeer bemoedigend met zowel een krachtigere stem, een betere uithouding en stemelasticiteit (bijvoorbeeld vibratie) tot gevolg. Doe deze stemoefeningen zolang je vooruitgang boekt. Wanneer de maximale verbetering is bereikt kan je de stemverbetering onderhouden met regelmatig stemoefeningen uit te voeren zoals een sportatleet zijn spieractiviteiten moet onderhouden.

Indien u ontevreden bent met het resultaat van de voice building therapie, zijn er vaak ook andere opties zoals injecties of chirurgische ingrepen die u stem kunnen verbeteren. 

Zeldzaam kan een medicamenteuze behandeling de oplossing bieden zoals wanneer reflux van zure maaginhoud aan de basis van irritatie van de stembanden ligt. Heelkundige behandelingen al of niet in combinatie met logopedie kunnen aangewezen zijn bij stembandzwellingen, kleine kwaadaardige gezwellen (laserexcisie) of bijvoorbeeld stemband poliepen bij rokers. Zelfs wanneer één of beide stembanden verlamd zijn, met ernstige heesheid en vaak slikproblemen tot gevolg, kan er een doeltreffende behandeling worden verricht. (‘thyroplastie’)

Linker stembandverlamming -  postoperatief